:: دوره 9، شماره 31 - ( بهار 1395 ) ::
جلد 9 شماره 31 صفحات 7-30 برگشت به فهرست نسخه ها
سنجش قرآنی دو رویکرد شناختی و غیر شناختی در ضعف اخلاقی
مهدی علیزاده*
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده:   (28122 مشاهده)

از مسائل دیرپای اخلاقی در حوزه روان‌شناسی اخلاق که فیلسوفان اخلاق بدان پرداخته‌اند، تحلیل «خطای اخلاقی آگاهانه» است. آیا ممکن است انسان، آگاهانه و عامدانه مرتکب خطای اخلاقی شود؟ اگر آری، این رخداد مستند به چه عاملی است؟ در پاسخ به این پرسش، دو رویکرد شناختی و غیرشناختی شکل ‌گرفته است؛ دیدگاه اول، امکان ارتکاب خطای آگاهانه اخلاقی را منتفی می‌داند و معتقد است همواره خطای اخلاقی، مستند به جهل و فقدان معرفت است. دیدگاه دوم ضمن ارائه پاسخ مثبت به امکان وقوع این پدیده، ریشه‌های آن را هم در لایه معرفت و هم در لایه عناصر غیرمعرفتی در نظام اراده انسان جستجو می‌کند و حصر ریشه صدور خطای اخلاقی را در عنصر معرفت ناصواب می‌انگارد. به لحاظ تاریخی، نخستین فردی که دیدگاه نخست را مطرح نمود، افلاطون (مقرر دیدگاه سقراط) بود و اولین متفکر ارائه‌کننده دیدگاه دوم نیز ارسطو بود. در این مقاله، این دو رویکرد به قرآن کریم عرضه‌ شده و بر اساس آموزه‌های قرآنی، بین آنها قضاوت صورت گرفته است. نویسنده هیچ آیه‌ای به نفع دیدگاه اول در قرآن کریم نیافته است؛ اما 7 دسته از آیات را در تأیید دیدگاه دوم یافته که شکاف نظر از عمل و ضعف اخلاقی را ممکن و محقَق دانسته و ریشه‌های غیرمعرفتی متعددی هم برای آن معرفی نموده است.

واژه‌های کلیدی: ضعف اخلاقی، شکاف نظر و عمل، انسان‌شناسی اخلاق قرآنی، روان‌شناسی اخلاق افلاطونی، روان‌شناسی اخلاق ارسطویی.
متن کامل [PDF 344 kb]   (665 دریافت)    
نوع مطالعه: نظری | موضوع مقاله: فرا اخلاق(با رویکرد اسلامی)
دریافت: 1394/11/20 | پذیرش: 1395/2/21 | انتشار: 1397/2/3


XML   English Abstract   Print



دوره 9، شماره 31 - ( بهار 1395 ) برگشت به فهرست نسخه ها